Publicatie over Blackbird in De Gelderlander

Publicatie over Blackbird in De Gelderlander
19 februari 2019 greppeltheater

‘Ray en Una hadden gevoelens voor elkaar.
Die waren weliswaar vreselijk ongelijk, maar hoe kijken ze daar nu op terug?’

Afgelopen weekend verscheen er een artikel op De Gelderlander over Blackbird.
Lees het hele artikel online >>

 

© fotografie Paul Rapp

Door: Suzanne de Winter

Azen op compassie voor Ray, die een meisje van 12 heeft ontmaagd

De Nijmeegse regisseur en acteur Rik Luijmes speelt de hoofdrol in ‘Blackbird’. Dat is geen makkelijke opgave, want Ray heeft in het verleden een meisje van 12 ontmaagd. Hoe leeft hij zich in in dat lastige personage?

Vertelt een acteur dat ie Hitler speelt, dan vraagt zijn omgeving: ‘Hoe kruip je eigenlijk in de huid van zo’n monster?’ Ook als je ene Mary Tudor of Ted Bundy speelt, is er waarschijnlijk vooral nieuwsgierigheid. Maar vertolk je de 57-jarige Ray in het toneelstuk Blackbird? ,,Nou, dan heb je wel wat meer uit te leggen, vindt men, en is het nog maar de vraag of mensen je willen begrijpen’’, zegt acteur en regisseur Rik Luijmes uit Nijmegen.

Rik Luijmes uit Nijmegen: ,,Er alleen maar een schurk van maken, dat is te makkelijk.’’

In Blackbird krijgt het personage Ray bezoek van de 29-jarige Una, met wie hij zeventien jaar geleden een relatie heeft gehad. Una was toen 12. Ze gingen er samen vandoor, waarna Ray Una ontmaagde in een hotelkamer. Ray werd daarvoor opgepakt en zat een straf uit. Ze spraken elkaar niet meer, tot de dag waarop Una plotseling het bedrijf binnenstapt waar Ray nu werkt.

Luijmes vroeg een subsidie aan om dit stuk uit 2005 van de Schotse schrijver David Harrower op te kunnen voeren met zijn theatergezelschap Greppel. Goed idee, vonden ook de gemeente Nijmegen, provincie Gelderland en het Prins Bernhardfonds. Toen het geld net binnen was, wierp het universum Luijmes de #MeToo-storm in zijn schoot.

Schrijver Harrower constateerde al dat het publiek sinds #MeToo anders naar zijn Blackbird kijkt: zwart-witter. Luijmes, die de rol van Ray per se zelf wilde spelen, gaat het meemaken. De laatste try-out is op 8 maart, Wereldvrouwendag. Daarna is Blackbird, net als andere voorstellingen van Greppel, te zien in theaters en op scholen.

Greppel speelde hiervoor ‘Nieuwkomers’, over inburgerende vluchtelingen. Die voorstelling schreef u zelf, gebaseerd op eigen ervaringen. Waarom nu ‘Blackbird’?
,,Ik was op zoek naar zoiets als Lolita van Nabokov. Na lang goo­gelen kwam ik uit bij Blackbird, dat overal ter wereld te zien is geweest. Ik was er al mee bezig voordat #MeToo losbarstte. Het onderwerp hing in de lucht, denk ik. Het is aan de ene kant fantastisch wat er door #MeToo vrijkomt, maar aan de andere kant is de berichtgeving eenzijdig. Ik wil meer weten over die levens en waar ze precies in elkaar gehaakt zijn. Hebben die mensen elkaar daarna nog wel eens gesproken? En wat is er toen gezegd?’’

Wat boeit u zo aan dit onderwerp?
,,Ik heb van dichtbij meegemaakt hoe iemand die misbruikt is geen seksuele relaties heeft kunnen opbouwen in haar verdere leven. Deze voorstelling gaat in op de vragen: wanneer gaat iets over liefde? Wanneer over seksualiteit? En wanneer gaat het sec over macht? In gezonde relaties zijn die vragen als het goed is redelijk helder. Maar het zijn gebieden die ook erg makkelijk in elkaar overgaan. Die nuances vind ik interessant.’’

Welke nuances zitten er aan een relatie tussen een veertiger en een 12-jarige?
,,Als je het zo bot vraagt, dan zeg ik: op dat moment zelf gaat het natuurlijk alleen over machtsmisbruik. Dat is foute boel en zo strafbaar als het maar zijn kan. De nuances aan de relatie tussen Ray en Una zitten in het heden. Ze hadden gevoelens voor elkaar. Die waren weliswaar vreselijk ongelijk, maar hoe kijken zij daar nu op terug?”

Hoe zetten jullie Ray neer?
,,Er alleen maar een schurk van maken, dat is te makkelijk. Het zal wel, denkt de toeschouwer dan na tien minuten. We willen dat het publiek enige compassie voor hem voelt en zich met ons afvraagt: op hoeveel leven heeft die man nog recht? Willen we contact met hem, of zeggen we: zulke mensen willen we niet meer zien?”

Waaraan heeft Ray die medemenselijkheid verdiend?
,,Omdat hij zijn straf heeft uitgezeten en een nieuw leven probeert op te bouwen. Dat alleen al.”

Is het moeilijk om u in te leven?
,,Als ik in een rol duik, ga ik zo ver mogelijk mee in de gedachten van een personage. Mijn voorstellingsvermogen is behoorlijk groot, maar ik vind het heel onaangenaam om dat zo uit te spreken. Het hoort bij mijn werk. Maar ik heb er wakker van gelegen. Dat mag je best weten. Ik geef het stuk terug, dit is te groot, dacht ik dan. Er waren twee hele pagina’s tekst die ik mijn strot eerst niet uit kreeg.”

Voor welke scholen is deze voorstelling geschikt?
,,Naast de theaters richten we ons op hogescholen en universiteiten. We moedigen trouwens niet aan dat scholen ons zomaar boeken. Mooi, zeggen we als ze bellen, maar kom eerst zelf kijken wat je in huis haalt. De randprogrammering is nog niet klaar. We willen dat er nagepraat wordt over kwetsbaarheid en je grenzen stellen.”

Hoe bent u zelf opgevoed op dat punt?
,,Op mijn 16de kreeg ik seksuele voorlichting van mijn vader. Drie minuten. Toen keek hij me doordringend aan en zei dat ik meisjes met respect moest behandelen en nooit iets tegen hun zin mocht doen. Dat maakte diepe indruk.”

U heeft dochters van 21 en 23. Wat vinden zij van dit stuk?
,,Dat weet ik na de première. Ze wonen niet meer thuis. Met mijn vrouw heb ik wel veel discussies over hoe we Blackbird maken. Ik heb niet het gevoel dat ik me tegenover naasten moet verantwoorden. Wel tegenover mensen die er straks boos en verdrietig van worden. Ik hoop dat dit stuk hen iets geeft. Licht en lucht om over dit onderwerp te kunnen praten met elkaar in de foyer.”

Bron: De Gelderlander